केस विंचरता येत नव्हते, शर्ट घालता येत नव्हता — खांद्याच्या दुखापतीत दडला होता मधुमेह

रोहन, वय ३५. एका खासगी कंपनीत काम करणारा. गेल्या दोन महिन्यांपासून उजव्या खांद्यात हळूहळू वाढणारी वेदना होती — सुरुवातीला रात्री झोपताना थोडी जड वाटायची, मग हात वर करायला त्रास व्हायला लागला. त्याने विचार केला 'थकव्यामुळे असेल, आपोआप जाईल.' दोन महिने तसेच राहिले. शेवटी ओपीडीत आला तेव्हा त्याला केस विंचरता येत नव्हते, टी-शर्ट घालता येत नव्हता आणि पाठीवर झोपताना वेदना असह्य व्हायची.

तपासणी केल्यावर खांद्याची हालचाल सर्व दिशांनी मर्यादित झाल्याचे दिसले. नेहमीच्या रक्त तपासणीत धक्कादायक गोष्ट समोर आली — रँडम ब्लड शुगर २५० mg/dL आणि HbA1c १०.५. रोहनला आजपर्यंत मधुमेह असल्याचे माहीतच नव्हते.

फ्रोझन शोल्डर म्हणजे काय?

फ्रोझन शोल्डरला वैद्यकीय भाषेत 'ॲडहेसिव्ह कॅप्सुलायटिस' म्हणतात. खांद्याचा सांधा एका बंद कॅप्सूलमध्ये असतो. काही कारणांनी या कॅप्सूलमध्ये जळजळ होते, ती जाड होते आणि आकुंचन पावते. परिणामी सांध्याची हालचाल हळूहळू कमी होत जाते — म्हणजेच खांदा 'गोठतो'.

हे ४० ते ६० वयोगटात अधिक आढळते, परंतु रोहनसारखे तरुण रुग्ण — विशेषतः अनियंत्रित मधुमेह असलेले — अपवाद नाहीत. मधुमेह असलेल्या व्यक्तींमध्ये हे प्रमाण सामान्य लोकांच्या तुलनेत ३ ते ५ पट अधिक असते.

फ्रोझन शोल्डरचे तीन टप्पे

खांद्याचे दुखणे आणि मधुमेहाचा संबंध

म्हणूनच आमच्या ओपीडीत फ्रोझन शोल्डरच्या प्रत्येक रुग्णाची रक्तशर्करा तपासणी नियमितपणे केली जाते. वेळीच मधुमेहाचे निदान झाल्यास त्याचे इतर अवयवांवरील दीर्घकालीन परिणाम टाळता येतात.

रोहनच्या तपासणीचे निष्कर्ष

HbA1c १०.५ म्हणजे गेल्या तीन महिन्यांपासून रक्तशर्करा सातत्याने खूप जास्त होती — परंतु रोहनला याची जाणीव नव्हती. खांद्याच्या दुखीमुळे ओपीडीत आला नसता, तर हे निदान आणखी उशिरा झाले असते.

फ्रोझन शोल्डरची लक्षणे

खालील लक्षणे दिसल्यास दुर्लक्ष करू नका:

• हळूहळू वाढणारी खांदेदुखी — विश्रांतीतही जाणवते, रात्री जास्त
• हात वर उचलणे जड — शर्ट घालणे, कपाट उघडणे, केस विंचरणे अशक्य
• मागे हात नेणे अशक्य — ब्रा हुक लावणे, पाठ खाजवणे अवघड
• झोपताना त्रास — दुखऱ्या बाजूला झोपणे किंवा पाठीवर झोपणे कठीण
• हालचाल कमी होत जाणे — कालांतराने खांदा सर्व दिशांनी अडकतो

उपचार: व्यायाम आणि औषधे

रोहनवर दोन बाजूंनी उपचार सुरू झाले — एक म्हणजे खांद्यासाठी फिजिओथेरपी आणि व्यायाम, आणि दुसरे म्हणजे नव्याने सापडलेल्या मधुमेहासाठी औषधोपचार. मधुमेह नियंत्रणात आल्याने कॅप्सूलमधील जळजळ कमी होण्यास आणि बरे होण्यास मदत झाली.

औषधे

• वेदनाशामक आणि दाहविरोधी औषधे (NSAIDs) — फ्रीझिंग टप्प्यात वेदना आणि जळजळ कमी करण्यासाठी
• मधुमेहाची औषधे — रक्तशर्करा नियंत्रणात आणण्यासाठी; यामुळे कॅप्सूलमधील glycosylation कमी होते
• कॉर्टिकोस्टेरॉइड इंजेक्शन — काही रुग्णांमध्ये खांद्याच्या सांध्यात इंजेक्शन दिल्याने जळजळ लवकर कमी होते आणि व्यायाम करणे सहज होते

फिजिओथेरपी व्यायाम

फ्रोझन शोल्डरमध्ये व्यायाम हाच सर्वात महत्त्वाचा उपाय आहे. व्यायाम थांबवला तर कॅप्सूल आणखी आकुंचन पावते. योग्य व्यायाम नियमितपणे केले तरच खांदा मोकळा होतो.

साधारणपणे हे व्यायाम दर ३ ते ४ तासांनी नियमितपणे केले तरच सांधा पूर्णपणे मोकळा होतो.

शस्त्रक्रिया उपचार

हा सहसा शेवटचा पर्याय असतो आणि तो अशा रुग्णांसाठी राखीव असतो जे औषधे आणि व्यायामाला प्रतिसाद देत नाहीत.

• भूल देऊन खांदा सोडवणे
• दुर्बिणीद्वारे ऑपरेशन करून खांदा मोकळा करणे
• सोनोग्राफी खाली नसेला इंजेक्शन देणे

तथापि, कोणत्याही उपचार पद्धतीनंतरही, रुग्णाने स्वतः सातत्याने व्यायाम करणे हाच सर्वात महत्त्वाचा आणि निर्णायक घटक आहे.

बरे होण्यासाठी किती वेळ लागतो?

रोहनला पूर्ण बरे होण्यासाठी सहा महिने लागले. सुरुवातीचे दोन महिने दुर्लक्ष केल्यामुळे तो आधीच फ्रोझन टप्प्यात पोहोचला होता. योग्य उपचार सुरू झाल्यावर — व्यायाम, औषधे आणि मधुमेह नियंत्रण — सहाव्या महिन्याच्या अखेरीस त्याची हालचाल जवळपास पूर्ण परत आली.

उपचारास उशीर झाल्यास, किंवा मधुमेह अनियंत्रित राहिल्यास, बरे होण्यास एक ते दोन वर्षे लागू शकतात. लवकर निदान आणि सातत्यपूर्ण व्यायाम हे बरे होण्याचे दोन सर्वात महत्त्वाचे घटक आहेत.

डॉक्टरांकडे कधी जावे?

खालीलपैकी कोणतीही लक्षणे असल्यास दुर्लक्ष करू नका:

• दोन आठवड्यांपेक्षा जास्त काळ खांदेदुखी जाणवत असेल
• खांद्याची हालचाल हळूहळू कमी होत असेल
• रात्री झोपताना खांद्यामुळे जाग येत असेल
• हात वर उचलणे, कपडे घालणे किंवा केस विंचरणे जड वाटत असेल
• कुटुंबात मधुमेहाचा इतिहास असेल आणि खांदेदुखी असेल
• खांद्याची दुखी स्वतः घेतलेल्या वेदनाशामक औषधांनी कमी होत नसेल

फ्रोझन शोल्डर हा एक बरे होण्यायोग्य आजार आहे — पण वेळेवर उपचार घेतले तरच. रोहनच्या बाबतीत, खांद्याच्या दुखीने त्याला ओपीडीत आणले आणि त्याच वेळी त्याचा मधुमेहही सापडला. एका भेटीने दोन समस्यांचे निदान झाले — आणि उपचार वेळेत सुरू झाल्याने सहा महिन्यांत तो पूर्ण बरा झाला.

If you or someone you know is experiencing persistent shoulder stiffness or pain in Kolhapur, our orthopaedic team at Purva Hospital can evaluate and guide you through the right treatment.

हा लेख सामान्य शैक्षणिक माहितीसाठी आहे आणि वैयक्तिक वैद्यकीय सल्ल्याचा पर्याय नाही. खांदेदुखी किंवा हालचाल कमी झाल्यास कृपया ऑर्थोपेडिक तज्ज्ञाचा सल्ला घ्यावा.

या लेखातील रुग्णांची नावे बदलण्यात आली आहेत व ती काल्पनिक आहेत. कोणत्याही जिवंत अथवा मृत व्यक्तीशी साम्य असल्यास ते केवळ योगायोग समजावा. हे प्रकरण केवळ शैक्षणिक हेतूने सादर केले आहे.